RC MTAKA AWEKA MKAKATI KUTOKOMEZA UTAPIAMLO NJOMBE, AINUA KILIMO CHA PARACHICHI KUCHOCHEA UCHUMI

1.       Balozi wa Urusi nchini Tanzania Mhe. Andrey Avetisyan alipofanya ziara ya kutembelea Mkoa wa Njombe na kupokelewa na Mkuu wa mkoa Mhe. Anthony Mtaka huku pande hizo mbili zikikubaliana kuimarisha ushirikiano katika fani ya kilimo na biashara na kuvutia wafanyabiashara wa Urusi ili watumie fursa za uwekezaji zilizopo katika Mkoa wa Njombe.

..................................................

CHAKULA Bora na chenye virutubishi vya kutosha ni nguzo kuu katika kutokomeza utapiamlo kwa kuimarisha kinga ya mwili, kuchochea ukuaji wa kimwili na kiakili na kuzuia magonjwa yanayosababishwa na lishe duni.

Lishe bora hurekebisha utapiamlo, kupunguza vifo vya watoto, na kuboresha afya ya mama na mtoto.

Umuhimu wa chakula katika kutokomeza utapiamlo umeainishwa kama ifuatavyo:Kutoa Nguvu na Virutubisho: Chakula chenye mchanganyiko wa protini, vitamini, na madini hutoa nishati,kuimarisha afya na kuepusha kudumaa au kukonda sana.

Kutibu Utapiamlo (Chakula Dawa):

Matumizi ya chakula maalumu kilichoimarishwa (Therapeutic Food) husaidia kuponya watoto wenye utapiamlo mkali na kurejesha uzito wao.

Kuimarisha Kinga ya Mwili: Lishe bora huongeza kinga, hivyo kupunguza uwezekano wa watoto kupata maambukizi na magonjwa yanayochangiwa na utapiamlo.

Ukuaji wa Akili na Kimwili: Chakula bora ni muhimu kwa maendeleo ya ubongo na ukuaji wa mwili, hasa katika miaka ya awali ya mtoto, kuzuia madhara ya maisha yote ya utapiamlo.

Kuboresha Afya ya Jamii: Ulaji wa mlo kamili wenye mboga mboga, matunda, na nafaka hupunguza hatari ya magonjwa yasiyoambukiza na kuongeza muda wa kuishi.Ili kutokomeza utapiamlo, ni muhimu kuzingatia elimu ya lishe na upatikanaji wa chakula salama na chenye virutubisho vya kutosha.

Nimeanza kuzungumzia umuhimu wa chakula kwa lengo la kuonesha jitihada zilizofanywa na Mkuu wa Mkoa wa Njombe, Anthony Mtaka, katika kutokomeza utapiamlo na kuimarisha sekta ya afya kwa kuweka mpango mkakati wa mkoa unaoshirikisha sekta mbalimbali ili kukabiliana na changamoto hiyo kwa kufuata maelekezo ya Rais wa Jamhuei ya Muungano wa Tanzaania Dkt. Samia Suluhu Hassan.

Mkuu wa Mkoa wa Njombe Mhe. Antony Mtaka alipokuwa akiwapogeza Viongozi wa Halmashauri ya Wilaya ya Makete kwa ubunifu wa Miradi mbalimbali ikiwemo Kilimo Machi 7, 2023 akiwa kwenye Kikao kazi kati ya Maafisa Ugani na Kilimo sambamba na wataalamu kutoka Chuo Kikuu cha Kilimo cha Sokoine (SUA).

...........................................

Mkoa wa Njombe ni moja kati ya mikoa inayopatikana nyanda za juu kusini mwa Tanzania, awali  Mkoa huo uliungana na Mkoa wa Iringa.

Mkoa wa Iringa ulikuwa na Wilaya ya Njombe ambayo ilipandishwa haadhi na kuwa mkoa kamili.

Awali Mkoa wa Mbeya,Iringa,  Ruvuma na Rukwa ndiyo ilikuwa ikitengeneza Mikoa ya Nyanda za Juu Kusini (Big Four).

Mikoa hiyo ilikuwa ni kinara kwa uzalishaji wa chakula kingi yakiwemo mahindi. Hata hivyo, pamoja na kuwa kinara wa uzalishaji wa mazao Mkoa wa Njombe umejikuta ukiwa ni miongoni mwa mikoa yenye utapiamlo,

Mhe. Anthony Mtaka mara baada ya kuteuliwa na Rais kuongoza mkoa huo akitokea Mkoa wa Dodoma alikuja na mikakati ya kutokomeza utapiamlo mkoani humo.

Hizi hapa ni jitihada kuu alizokuja nazo kama zinavyoainishwa katika vyanzo:

1. Mpango wa Kupambana na Udumavu (NSRARP)

Anthony Mtaka amezindua Mpango wa Kuharakisha Kupunguza Udumavu Mkoani Njombe (Njombe Stunting Reduction Acceleration Response Plan - NSRARP) wa mwaka 2024/25 – 2029/30.

Lengo kuu: Kupunguza kiwango cha udumavu kwa watoto walio chini ya miaka mitano mkoani Njombe kutoka asilimia 40 (mwaka 2025) hadi asilimia 25 ifikapo mwaka 2030.

Muktadha wa Rais: Mtaka alianzisha mchakato huu baada ya Rais Samia kutoa maelekezo kwa mikoa yenye viwango vikubwa vya udumavu kuandaa mipango endelevu ya kutokomeza hali hiyo.

Gharama za Mpango: Wadau na serikali wanatarajia kuhamasisha takriban shilingi bilioni 7.8 (USD milioni 3) katika kipindi cha miaka mitano kutekeleza mpango huu.

2. Afya na Lishe (Nutrition-Specific Interventions)

Chini ya uongozi wake, mkoa umeainisha hatua mahususi za kutoa huduma za afya zinazogusa lishe moja kwa moja:

Siku 1,000 za Kwanza: Mpango unajikita katika afya ya mama mjamzito hadi mtoto anapofikisha miaka miwili.

Huduma za Kliniki (ANC): Kuimarisha huduma za kliniki kwa wajawazito, ikiwemo utoaji wa virutubisho vya chuma na asidi ya folic (IFA/MMS).

Usimamizi wa Ukuaji wa Mtoto: Kuimarisha ufuatiliaji wa ukuaji wa mtoto katika vituo vya afya na ngazi ya jamii kupitia Siku za Afya na Lishe za Kijiji (VHND).

Kujenga Uwezo: Mpango unalenga kufundisha wahudumu wa afya 700 katika vituo 350, na wahudumu wa afya ngazi ya jamii (CHWs) 920 kuhusu masuala ya unyonyeshaji na malezi.

3. Lishe Kupitia Mifumo ya Chakula na Mazingira

Mtaka amesisitiza kuwa afya na lishe haziwezi kutenganishwa na kilimo pamoja na usafi:

Kilimo Lishe: Kuhamasisha uzalishaji wa vyakula vyenye virutubisho vingi (bio-fortified crops) kama maharage yenye madini chuma na viazi lishe (orange-flesh sweet potatoes) kwa kaya maskini 10,000.

Lishe Mashuleni: Kuanzisha bustani za mbogamboga na miradi ya mifugo katika shule 600 ili kuhakikisha wanafunzi wanapata milo bora.

Baby WASH: Kukuza kampeni za usafi (WASH) zinazowalenga watoto wadogo ili kuzuia magonjwa ya kuhara ambayo huchangia utapiamlo.

4. Ushiriki wa Jamii na Sekta Binafsi

Mabingwa wa Kiume (Male Champions): Kuanzisha jitihada za kuwashirikisha wanaume katika malezi na lishe ya watoto, jambo ambalo lilikuwa likionekana kama jukumu la wanawake pekee.

Ushirikiano na Wadau: Mtaka amefanikiwa kuleta pamoja serikali, sekta binafsi, na mashirika ya kimataifa kama UNICEF na USAID katika vita dhidi ya udumavu.

Jitihada hizi za Mtaka zinalenga kubadilisha mtazamo wa mkoa kutoka kuwa "mkoa wa chakula" unaoongoza kwa udumavu, na kuwa mkoa unaozalisha chakula na kuimarisha afya ya watu wake.

Kwa kutambua umuhimu wa wananchi kujiimarisha kiuchumi, Mtaka amefanya jitihada katika kukuza kilimo cha Parachichi zikijikita katika kuvutia uwekezaji mkubwa, kuimarisha miundombinu ya uzalishaji, na kutoa elimu kwa jamii ili Njombe iwe kitovu cha "uchumi wa kijani" (Green Economy).

.Mkuu wa Mkoa wa Njombe, Mhe. Anthony Mtaka, ameendelea na ziara yake ya kikazi akilenga kuimarisha fursa za uwekezaji katika uzalishaji wa mbegu za mazao ya kibiashara.

................................

Hapa kuna maelezo ya kina ya jitihada hizo:

1. Kuvutia na Kuwezesha Wawekezaji Wakubwa

Mtaka amefanya jitihada za makusudi kuvutia wawekezaji wa nje na ndani ili kuongeza tija katika kilimo cha parachichi.

Shamba la Ukubwa wa Ekari 600: Amekuwa msaada mkubwa katika uanzishwaji wa shamba kubwa la parachichi la ekari 600 linalomilikiwa na kampuni ya Kostiv Tanzania Group katika vijiji vya Nundu na Limage.

Utoaji wa Hati miliki: Mtaka ameshiriki moja kwa moja kumpatia mwekezaji hati miliki ya shamba hilo ili kumpa usalama wa kisheria na kumtia moyo kuongeza uwekezaji.

Vituo vya Usindikaji: Amesisitiza umuhimu wa kuanzisha viwanda vya kusindika parachichi mkoani humo ili kuongeza thamani ya zao hilo na kutengeneza ajira kwa vijana.

2. Kuimarisha Miundombinu ya Uzalishaji

Mtaka amesisitiza kuwa maeneo ya uzalishaji hayawezi kufanya vizuri bila miundombinu bora.

Barabara za Maingilio: Alizindua barabara ya kilomita nane inayoelekea kwenye eneo la uzalishaji wa parachichi katika Kijiji cha Nundu, ambapo mwekezaji alichangia shilingi milioni 108 kwa ajili ya ujenzi huo.

Kipaumbele cha TARURA: Ameiagiza TARURA kuhakikisha kuwa bajeti ya barabara mkoani Njombe inatoa kipaumbele kwa barabara zinazohudumia sekta zinazoingiza mapato, ikiwemo sekta ya parachichi.

Huduma za Msingi: Mtaka ametoa wito kwa taasisi za serikali kutoa huduma kama umeme na maji kwenye maeneo ya uzalishaji ili kuharakisha uwekezaji.

3. Utalii wa Mashamba (Agritourism) na Elimu

Mtaka amekuja na mtazamo mpya wa kuunganisha kilimo na utalii.

Farm Tourism: Amehamasisha uanzishwaji wa utalii wa mashamba (agritourism), akitolea mfano mashamba ya parachichi ya Mzee Msuya kama kivutio cha utalii ndani ya mji wa Njombe.

Elimu ya Fursa za Kiuchumi: Amekuwa akitumia mikutano ya hadhara na ushirikiano na vyombo vya habari kuelimisha wakazi wa Njombe juu ya fursa zilizopo katika kilimo cha parachichi na usindikaji ili waweze kujiongezea kipato.

Ushirikiano wa Kitaaluma: Mtaka ameshirikiana na Chuo Kikuu cha Dodoma (UDOM) katika kubuni mitaala mipya itakayofundishwa kwenye tawi la chuo hicho Njombe, ikiwemo usimamizi wa mashamba na usindikaji wa mazao ya chakula, ili kuzalisha wataalamu watakaosaidia sekta ya parachichi.

Mkuu wa Mkoa wa Njombe, Anthony Mtaka (kulia) alipokuwa akiwakaribisha viongozi wa Mkoa wa Dodoma kwenda Njombe kuandaa pensheni zao kwa kupanda miti na mipachichi. Alitoa ukaribisho huo alipokuwa akimkabidhi Ofisi Mkuu mpya wa Mkoa wa Dodoma, Rosemary Senyamule Agosti 4, 2022 jijini Dodoma. 

......................................

Jitihada hizi za Mtaka zinalenga kubadilisha Njombe kutoka mkoa wa pembezoni kuwa kitovu cha kiuchumi kinachotegemea bidhaa zilizoongezwa thamani badala ya kuuza mazao ghafi

Usalama na Utulivu

Usalama na utulivu ni vigezo muhimu sana katika kuvutia uwekezaji kwenye sekta ya parachichi mkoani Njombe, kama inavyobainishwa katika maeneo yafuatayo:

Amani na Utulivu wa Kisiasa kama Kivutio: Wawekezaji wakubwa, kama kampuni ya Kostiv Tanzania Group inayomiliki shamba la parachichi la ekari 600, wamechagua kuwekeza nchini Tanzania na mkoani Njombe mahususi kutokana na kuwepo kwa amani na utulivu wa kisiasa.

 Hali hii inawapa wawekezaji ujasiri wa kuwekeza kiasi kikubwa cha fedha, ambapo mwekezaji huyo amewekeza zaidi ya shilingi bilioni 3 hadi sasa.

Uti wa Mgongo wa Maendeleo: Mkuu wa Mkoa wa Njombe, Anthony Mtaka, amesisitiza kuwa amani ndiyo uti wa mgongo wa maendeleo yoyote na ni lazima ilindwe na kila raia ili kuhakikisha vizazi vijavyo vinarithi taifa lenye neema..

Mazingira Salama ya Mitaji: Mazingira salama yanawatia moyo wawekezaji kuleta mitaji yao mkoani humo na kutengeneza fursa za ajira na maendeleo kwa jamii.

 Serikali mkoani Njombe imekuwa ikichukua hatua za kuimarisha ulinzi na usalama ili kusaidia biashara na kuvutia uwekezaji zaidi..

Ushiriki wa Jamii katika Ulinzi: Usalama pia unahusisha jamii kuwa macho na kutoa taarifa mapema kuhusu viashiria vyovyote vya uhalifu, jambo ambalo linaimarisha imani ya wawekezaji kuwa mali zao na miundombinu yao (kama barabara za mashambani) itakuwa salama.

Kwa ujumla, bila mazingira ya usalama na amani, uwekezaji mkubwa katika sekta ya parachichi hauwezi kuwa endelevu kwani wawekezaji wanahitaji uhakika wa usalama wa mitaji yao kwa muda mrefu.

Udumavu mkoani Njombe una athari kubwa na za muda mrefu ambazo hukwamisha ukuaji wa uchumi wa mkoa huo na ustawi wa jamii kwa ujumla, kama inavyobainishwa katika vyanzo vifuatavyo:

Kupungua kwa Tija na Uzalishaji: Udumavu una madhara yasiyoweza kurekebishwa katika ukuaji wa kimwili na kiakili wa mtoto, jambo ambalo hupunguza uwezo wake wa kufanya kazi kwa ufanisi na tija atakapokuwa mtu mzima.

 Hali hii inapunguza uwezo wa jumla wa uzalishaji wa kiuchumi (economic productivity) wa jamii ya Njombe.

Athari katika Uwezo wa Kiakili (Cognitive Development): Watoto waliodumaa hupata changamoto katika maendeleo ya akili na utambuzi, hali inayopelekea ufaulu duni shuleni na kupungua kwa uwezo wa kiutendaji na kiakili baadaye maishani.

Mzunguko wa Umaskini na Utapiamlo: Udumavu unatajwa kuwa na uwezo wa kuendeleza mzunguko wa utapiamlo na umaskini kutoka kizazi kimoja hadi kingine (intergenerational cycle of malnutrition), hali ambayo huchelewesha maendeleo ya kijamii na kiuchumi ya mkoa.

Mkuu wa Mkoa wa Njombe Mhe. Anthony Mtaka Aprili 4, 2024 alipokuwa amepata nafasi katika kipindi cha kumekucha na ITV  ambapo walijadili Mubashara Mikakati ya Kupambana na Udumavu mkoani Njombe.

.........................................

Ongezeko la Gharama za Afya: Udumavu huongeza hatari ya mtu kupata magonjwa sugu yanayohusiana na lishe ukubwani, kama vile kisukari na magonjwa ya moyo, jambo linaloongeza mzigo wa gharama za matibabu kwa familia na serikali.

Kukwamisha Maendeleo ya Kikanda: Kwa sababu ya athari zake katika afya na uwezo wa watu, udumavu unachukuliwa kuwa kikwazo kikubwa kinachozuia maendeleo ya kijamii na kiuchumi (socio-economic development) ya Mkoa wa Njombe.

Kwa ujumla, udumavu unadhoofisha rasilimali watu ya Njombe, ambayo ni injini kuu ya ukuaji wa uchumi wa mkoa huo.

 

Kulingana na Mpango wa Kuharakisha Kupunguza Udumavu Mkoani Njombe (NSRARP) wa mwaka 2024/25 – 2029/30, kuna mipango mahususi ya kuwahusisha wanaume kupitia mpango wa mabingwa wa kiume (male champions) katika masuala ya malezi na lishe ya watoto.

Kuhusu idadi yao:

Lengo la Jumla: Mpango unalenga kuanzisha mpango huu wa mabingwa wa kiume katika jamii (communities) 100 ndani ya mkoa wa Njombe ili kuleta mabadiliko chanya ya kifikra kuhusu lishe na malezi.

Idadi ya Mabingwa: Kulingana na viashiria vya utendaji vya mpango huo, mkoa umeweka malengo ya kuwatambua jumla ya mabingwa wa kiume 60 ifikapo mwaka 2030.

Mtiririko wa Utekelezaji: Takwimu za msingi (baseline) wakati wa kuanza kwa mpango mwaka 2024 zinaonyesha idadi kuwa 0, lakini kuna malengo ya kuongeza idadi hiyo kila mwaka:

Mabingwa 10 ifikapo mwaka 2025. 

Mabingwa 20 ifikapo mwaka 2026.

Mabingwa 30 ifikapo mwaka 2027.

Idadi hiyo itaongezeka hatua kwa hatua hadi kufikia lengo la mabingwa 60 ifikapo mwaka 2030.

Jitihada hizi za kuanzisha vikundi vya walezi wa kiume na kike zinalenga kuondoa dhana kuwa malezi ni jukumu la wanawake pekee, jambo ambalo limebainishwa kuwa moja ya sababu zinazochangia udumavu mkoani Njombe.

Changamoto kuu zinazowakabili mabingwa wa kiume (male champions) katika jitihada za kutokomeza udumavu Njombe zinatokana na mifumo ya kijamii na kitamaduni iliyopo.

 Hizi hapa ni changamoto mahususi:

Mila na Kanuni za Kijinsia Zilizozama: Hii ni changamoto kubwa ambapo malezi ya watoto na masuala ya lishe mara nyingi huchukuliwa kama jukumu la wanawake pekee, jambo ambalo huwafanya wanaume wajione hawahusiki.

Uelewa Mdogo na Ushiriki Duni: Wanaume wanakabiliwa na upungufu wa maarifa kuhusu umuhimu wa ushiriki wao katika malezi, jambo linalofanya iwe vigumu kwao kuwa na ushawishi chanya kwenye lishe na afya ya watoto wao.

Kujikita Zaidi katika Shughuli za Kiuchumi: Wanaume wengi mkoani Njombe hutumia muda wao mwingi katika shughuli za kilimo na utafutaji wa kipato, hali inayowapunguzia muda wa kushiriki kikamilifu katika malezi na maandalizi ya chakula bora nyumbani.

Shinikizo la Kijamii: Kuna upungufu wa uungaji mkono kutoka kwa wenzi na familia pana (extended family) kutokana na dhana potofu za kijamii zinazowazuia wanaume kufanya majukumu kama kulisha au kuogesha watoto.

Mifumo Ngumu ya Kifikra: Mpango wa NSRARP unabainisha kuwa mifumo ngumu ya kijinsia (rigid gender norms) ni kikwazo kinachochelewesha wanaume kuanza kutekeleza majukumu ya malezi ambayo si ya asili kulingana na utamaduni wao.

Ili kukabiliana na changamoto hizi, mkoa umeanza mkakati wa kuwatambua na kuwajengea uwezo mabingwa wa kiume 60 ifikapo mwaka 2030 ili waweze kuleta mabadiliko ya kifikra na kijamii ndani ya jamii zao.

 Ujumbe wa  Wakulima na Wafanyabiashara kutoka Tanzania unaoshiriki Maonesho ya Kimataifa ya Matunda na Mbogamboga ya Fruit Logistica 2026 yaliyofanyika Berlin Februari 03 hadi 06, 2026. wakiwaa katika picha ya pamoja. Kushoto ni Mkuu wa Mkoa wa Njombe, Anthony Mtaka. 

Makala haya yameandaliwa na Dotto Mwaibale kwa msaada wa vyanzo mbalimbali Simu namba 0754362990.